اخبار و گزارش‌ها

1. مباحثی در جامعه‌شناسی تشیع در ایران

   کتاب مباحثی در جامعه شناسی تشیع در ایران به قلم پژوهشگران گروه مطالعاتی جامعه‌شناسی تشیع منتشر شد. این کتاب مجموعه مقالاتی درباره‌ی مسائل و موضوعات تشیع در دوره‌ی معاصر که در تحقیقات دانشگاهی مورد توجه بوده‌اند. مسائلی مانند: تقویم شیعی و مدیریت زمان، تصویر زنان اهل‌بیت در گفتمان شیعی، توسعه‌ی امامزاده‌ها و مکان‌های زیارتی، مواجهه‌ی جریان‌های مذهبی با مفهوم انتظار، پیامدهای آموزه‌ی «غیبت»، بسط کمّی و مفهومی زیارت و تغییرات جایگاه اجتماعی روحانیت.

2. انگیزه‌شناسی زنان طلبه: چرا زنان طلبه حوزه‌های علمیه را انتخاب کرده‌اند؟

   چرا زنان طلبه حوزه‌های علمیه را انتخاب کرده‌اند؟ کتاب انگیزه شناسی زنان طلبه که جلد ۲۷ از مجموعهٔ «کتاب‌های سرو؛ مطالعات اجتماعی شیعه» است، به پاسخ این پرسش پرداخته است. این کتاب می‌خواهد به وجوه مختلف و گاه متناقض انگیزهٔ زنان از ورود به حوزه‌های علمیه بپردازد و وجوه نامشخص و مبهم علاقه‌مندی زنان به آموزش علوم دینی را آشکار کند. این اثر مطالب خود را با بخش‌هایی به نام «زنان حوزوی و حوزه‌های علمیه: کثرت آماری، غفلت پژوهشی» و «حکومت اسلامی، نهاد روحانیت و حوزه‌های علمیه‌ی زنان» آغاز کرده و سپس درمورد موضوعاتی مانند سنخ‌های زنان حوزوی (رشدگرایان و تعالی‌گرایان) سخن گفته است. چرا زنان طلبه حوزه‌های علمیه را انتخاب کرده‌اند؟

3. کتاب «فقه شیعه و تأمین اجتماعی»؛ بازنگری برای تحول

   

   کتاب «فقه شیعه و تأمین اجتماعی» نوشته علی اشرف فتحی، توسط انتشارات مؤسسه عالی پژوهش تأمین اجتماعی در سال ۱۴۰۰ منتشر شد.این کتاب در امتداد کتابی به نام «اسلام و تأمین اجتماعی» نوشته‌شده که در دهه هشتاد به قلم احمد قابل و از سوی همین مؤسسه منتشر شده بود. فتحی در این کتاب کوشیده است نشان دهد که هیچ اجبار حکومتی یا سیستماتیک برای تجمیع وجوهات شرعی مانند زکات و خمس از سوی پیامبر و امامان شیعه توصیه نشده و این مالیات‌ها فقط جنبه ایمانی دارد، بنابر این نمی‌توان نظام تأمین اجتماعی بر اساس این وجوه مالی تعریف کرد و تشکیل داد.

    

4. تولدی دوباره: تاملی جامعه‌شناختی در باب اعتکاف

   اعتکاف پدیده‌ای است که چند دهه سیاست‌گذاری شده و آمارها از اقبال رو به افزایش هرساله آن حکایت می‌کند. این افزایش نمی‌تواند صرفاً نتیجه سیاست‌گذاری باشد؛ اعتکاف کارکردی اجتماعی ایفا می‌کند که یکی از مشهورترین آن‌ها «خودسازی و یا به عبارتی رهایی از گناه» است. در این کتاب تلاش شده است با بررسی اعتکاف به دو پرسش اصلی پاسخ داده شود: اول این‌که آیا اعتکاف نمودی از احساس گناه دین‌داران امروز ایران است؟ و اگر چنین باشد چه چیزی مسبب ایجاد این احساس گناه است؟ و پرسش دوم این‌که در حال حاضر آیا می‌توان از وجود دین انتقادی صحبت به میان آورد یا نه؟

5. مهدیِ (ع) فقرا

   مهم ترین پرسش‌های این کتاب این است که فقر چه تاثیری بر نگرش افراد به انتظار دارد و انتظار، چه نقشی در زندگی فقرا ایفا می‌کند؟ آیا می‌توان گفت فقرا به واقع منتظر ظهور مهدی علیه السلام هستند؟ تصور آنها نسبت مهدی علیه السلام و اتوپیایی که با آمدن او محقق خواهد شد چیست؟ ضمناً انتظار برای فقرا بیشتر با نقش مثبت و سازنده آن شناخته شده است یا با نقش منفی و محافظه کارانه آن؟ پرسش دیگر این است که سطح اطلاعات و شناخت آنان از مهدی موعود چقدر است؟

6. زمان در زندان: بررسی سیاست‌گذاری تقویم در سال‌های پس از انقلاب اسلامی

   تقویم در ایران معاصر و به ویژه در سال‌های پس از پیروزی انقلاب به یک ابزار سیاسی بدل شده است. حکومت در این سال‌ها تلاش کرده است که از خلال تقویم تصویر خود را ساخته و به جامعه عرضه نماید. بررسی تقویم ما را با این تصویر آشنا خواهد کرد. آن‌گونه که از بررسی تقویم سال‌های پس از انقلاب تا کنون برمی‌آید، تصویر مذکور بر دو پایه استوار شده است؛ از یک‌سو هویت مذهبی و به ویژه هویت شیعی مورد تأکید قرار گرفته و از سوی دیگر رویدادهای تاریخ معاصر ایران و به طور مشخص رویدادهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی. افزایش چشمگیر مناسبت‌های مذهبی تقویم در سال‌های پس از انقلاب با برساخت مناسبت‌های جدید منعکس‌کنندة هویت شیعی‌ای است که جمهوری اسلامی خود را با آن می‌شناسد و می‌شناساند.

7. فراخوان مقاله با موضوع: اهمیت بدنها مرگ و مهاجران مسلمان شیعه

    هدف این جلسه بین‌المللی و بین رشته‌­ای، جمع‌آوری دانش‌پژوهان علوم مختلف در حوزه‌های علوم اجتماعی و علوم انسانی (انسان شناسي، جامعه شناسي، دين، سياست، حقوق بين الملل، روابط بين الملل، مطالعات پناهندگی)، سازمان­‌های دولتی و غیر­دولتی، سیاست‌گذاران، روزنامه‌نگاران و رهبران مذهبی است تا در این خصوص بحث کنیم که مهاجران مسلمان شیعه (شامل پناهندگان و پناهجویان) -زمانی که دیگر در کشور مادری خود نیستند-، چگونه با پدیده مرگ و مسائل مربوط با آن برخورد می­کنند. 

    

8. توسعه کالبد، تخریب ِ هویت؟ (بخش دوم)

   

   متن زیر بازنشر گزارش ایکنا از بخش دوم نشست این خبرگزاری، با حضور مهدی سلیمانیه و راضیه شیخ‌رضایی، اعضای گروه جامعه‌شناسی تشیع و علیرضا رادان و میلاد جوادی، مسئولان فرهنگی ستاد بازسازی عتبات عالیات است که حول موضوع «چرایی بازسازی عتبات عالیات؛ تهدیدها و فرصت‌ها»، در ۹۷/۱۰/۱۸ برگزار گردید. در این بخش راضیه شیخ رضایی با میلاد جوادی، پژوهشگر و جانشین معاونت فرهنگی و روابط عمومی ستاد بازسازی عتبات به گفت‌وگو می‌پردازد و در پایان نشست مهدی سلیمانیه به بیان راهکارهای خود برای این مسأله می‌پردازد.

9. توسعه کالبد، تخریب ِ هویت؟

   به همت خبرگزاری ایکنا، نشستی با حضور مهدی سلیمانیه و راضیه شیخ‌رضایی، اعضای گروه جامعه‌شناسی تشیع و علیرضا رادان و میلاد جوادی، مسئولان فرهنگی ستاد بازسازی عتبات عالیات حول موضوع «چرایی بازسازی عتبات عالیات؛ تهدیدها و فرصت‌ها»، در ۹۷/۱۰/۱۸ برگزار گردید. در ذیل گزارش ایکنا از بخش نخست این نشست و گفت‌وگوی مهدی سلیمانیه با علیرضا رادان آورده شده است.

    

10. اربعین: روایتی دیگر

     

    دکتر احمد شکرچی –جامعه‌شناس و عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی- روز دوشنبه مورخ پنجم آذرماه میهمان گروه مطالعاتی جامعه‌شناسی تشیع بود تا تجربیات و یافته‌های پژوهشی خود را در زمینه مراسم اربعین ۱۳۹۷ در عراق را با حاضران در میان بگذارد. شرح این جلسه در گزارش پیش‌رو آمده است.

     

11. ‌جامعه‌شناسی شناخت شیعه در فضای مطالعات ایران‌‌شناسی در فرانسه

    در عصر دوشنبه ۱۹ شهریور ۱۳۹۷، نشستی با موضوع مطالعات شیعه در فرانسه، در گروه مطالعاتی جامعه‌شناسی تشع برگزار گردید. در این نشست مروارید ایاز، دانش‌آموخته‌ی جامعه‌شناسی از دانشگاه سوربون، به ارائه‌ی خلاصه‌ای از رساله‌ی دکتری خود با عنوان «‌جامعه‌شناسی شناخت شیعه در فضای مطالعات ایران‌‌شناسی در فرانسه ـ از ۱۹۴۷ تا ۲۰۱۰» پرداخت.

12. از نگاه دیگران: گزارش جلسه نقد و بررسی کتاب «تراژدی جهان اسلام »

    روز یکشنبه 22 مهرماه، جلسه نقد و بررسی کتاب «تراژدی جهان اسلام» به همت گروه مطالعاتی جامعه‌شناسی تشیع و با همکاری انجمن علمی دانشجویی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران با حضور علاقمندان و دانشجویان در تالار مطهری دانشکده علوم اجتماعی برگزار گردید. در این جلسه که حدود سه ساعت بطول انجامید، سارا شریعتی –مدیر علمی گروه جامعه شناسی تشیع و عضو هیئت علمی دانشگاه تهران-، علی اشرف فتحی –طلبه حوزه علمیه قم و عضو گروه مطالعاتی جامعه شناسی تشیع-، مهسا اسدالله نژاد –دانشجوی دکتری جامعه شناسی و عضو گروه مطالعاتی جامعه شناسی تشیع- و محسن حسام مظاهری –نویسنده کتاب- به نقد و بررسی کتاب پرداختند. 

13. برگزاری نشست علمی نقد کتاب "تراژدی جهان اسلام"

    نشست علمی نقد کتاب «تراژدی جهان اسلام» به همت گروه مطالعاتی جامعه‌شناسی تشیع و انجمن علمی دانشجویی جامعه‌شناسی دانشگاه تهران برگزار می‌شود. در این نشست که در روز یکشنبه۲۲ مهر ۱۳۹۷ از ساعت ۱۶ الی ۱۸ در تالار مطهری دانشکده علوم اجتماعی برگزار خواهد شد،  سارا شریعتی، علی اشرف فتحی، مهسا اسدالله نژاد و  محسن‌حسام مظاهری (نویسنده کتاب) به ارائه‌ی بحث و گفت‌وگو خواهند پرداخت.

14. بازنشر گفت‌وگوی شفقنا با دکتر قانعی‌راد: «پر وزن شدن روحانیت در عالم سیاست به ضرر این نهاد تمام شده است.»

    همیشه روحانیت باید بین مناصب اجرایی و نفوذ فرهنگی دست به یک انتخاب بزند و مشخص کند که کدام یک از این دو را می خواهد و کدام یک از این دو برای او مطلوب تر است و به او کمک می کند که پروژه خود که پروژه دینداری و اخلاق برای جامعه هست را جلو ببرد. به نظر من روحانیت به جای تصرف قدرت می توانست به نحوی نظارت فرهنگی بر قدرت داشته باشد بدون اینکه لزوماً بخواهد آن را تصرف کند. لازم بود که روحانیت با قدرت یک رابطه دیالوگی، گفت وگویی و نظارتی از موضع فرهنگ و با حمایت مردم برقرار می کرد.

15. وداع با استاد خستگی‌ناپذیر علوم‌اجتماعی

    خبر درگذشت دکتر امین قانعی‌راد را در کمال ناباوری شنیدیم. دکتر قانعی‌راد، استاد و پژوهشگر توانای جامعه‌شناسی کشور که عمر و توان و دانش خود را در جهت التیام دردهای جامعه و حرکت به سمت توسعه‌ای عدالت‌محور صرف کرد، در آخرین پرده از زندگی خویش نیز به ما درسی از جنس امید و تلاش داد؛ انسانی که با ناامیدی و سکون میانه‌ای نداشت.

16. تازه‌های نشر در حوزه جامعه‌شناسی تشیع

    سایت «جامعه‌شناسی تشیع» در نظر دارد به مناسبت برگزاری سی و یکمین نمایشگاه کتاب، در قالب چند یادداشت به معرفی و نقد کتاب‌های منتشرشده در دو سال اخیر (۱۳۹۶ و ۱۳۹۷)، که به تشیع نگاهی جامعه‌شناختی و اجتماعی داشته‌اند، بپردازد. متن حاضر نگاهی اجمالی به تعدادی از این کتاب‌ها دارد. معرفی و بررسی تفصیلی این کتب در نوشته‌های آتی سایت به اشتراک گذاشته خواهد شد.

17. غفلت از نسبت دین و مسائل زنان

    اولین همایش ملی مسائل اجتماعی زنان در تاریخ  ۱۰ و ۱۱ اردیبهشت ماه ۱۳۹۷ در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی برگزار گردید.

     چکیده مقالات این همایش در پنج محور اصلی «زنان و تحولات فرهنگی» (۱۲۲ عنوان)، «زنان و مسائل اقتصادی و رفاهی»(۴۴ عنوان)، «زنان و مشارکت سیاسی، اجتماعی و مدنی»(۵۲ عنوان)، «زنان، خانواده و آسیب­های اجتماعی»(۱۰۳ عنوان) و «زنان، آموزش عالی و آموزش و پرورش»(۱۶ عنوان) و یک محور فرعی با نام «دیگر موضوعات مرتبط با زنان» (۴۳ عنوان) دسته­‌بندی شده و در قالب کتاب در ۴۷۲ صفحه توسط پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی به چاپ رسیده­ است.

18. نهادهای دینی و جامعه‌شناسی: از طرد تا پذیرش انتقادی

    جامعه‌شناسی تشیع اصطلاح و همچنین رویکرد تازه‌ای در جامعه‌ی علمی ماست، هنوز بیش چند سالی از رواج این اصطلاح نمی‌گذرد، اما خوشبختانه به قدر کافی طولانی شده است تا امروز بتوانیم از یک تاریخچه صحبت کنیم و در تحلیل نسبت این رویکرد با نهادهای مشروع دینی، دو دوره را از یکدیگر متمایز کنیم: نخست یک دوره‌ی طرد، دوره‌ای که رویکرد جامعه‌شناختی به اسلام و تشیع از جانب نهادهای مشروع دین مورد قبول نبود و امروز که می‌توان از دوره‌ی پذیرش انتقادی آن نام برد. آیا می‌توان از دو دوره صحبت کرد یا بهتر است از دو موضع سخن گفت که همچنان به شکل موازی موجود است؟ به عبارت دیگر آیا ما از مرحله‌ی طرد رویکرد اجتماعی وجامعه‌شناختی به اسلام و تشیع گذر کرده‌ایم؟ به نظر من آری.

     

19. مؤسسات حوزوی روی مرزهای علوم اجتماعی

    عصر روز دوشنبه سوم اردیبهشت ماه ۱۳۹۷ نشستی در سالن شریعتی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران با موضوع موسسات حوزوی و جامعه‌‌شناسی تشیع به همت گروه جامعه شناسی تشیع برگزار شد. سخنرانان این نشست حجه الاسلام و المسلمین پارسانیا به عنوان رئیس موسسه باقر العلوم، حجه الاسلام و المسلمین تقی زاده داوری رئیس موسسه شیعه شناسی، دکتر سارا شریعتی عضو هیئت علمی جامعه شناسی دانشگاه تهران و کمال رضوی عضو محقق گروه جامعه شناسی تشیع بودند.  هدف این نشست بررسی کارنامه موسسات حوزوی در مواجهه با علوم اجتماعی به طور اعم و جامعه شناسی تشیع به معنای اخص کلمه است.

20. برگزاری نشست علمی «موسسات حوزوی و جامعه‌شناسی تشیع»

    نشست علمی «موسسات حوزوی و جامعه‌شناسی تشیع» به همت گروه مطالعاتی جامعه‌شناسی تشیع و انجمن علمی دانشجویی جامعه‌شناسی دانشگاه تهران برگزار می‌شود. در این نشست که در روز دوشنبه ۳ اردیبهشت ۱۳۹۷ از ساعت ۱۷ تا ۱۹ در تالار شریعتی دانشکده علوم اجتماعی برگزار خواهد شد، حمید پارسانیا، محمود تقی‌زاده داوری، سارا شریعتی و کمال رضوی به ارائه‌ی بحث و گفت‌وگو خواهند پرداخت.

21. اقلیتی در میان اقلیت

    گزارش سخنرانی شاربرات در دانشگاه شهید بهشتی

    پروفسور اولیور شاربرات Oliver Scharbrodt- رئیس قبلی مرکز اسلام‌­شناسی دانشگاه چستر انگلستان و عضو فعلی گروه مطالعات ادیان و خاورمیانه در دانشگاه بیرمنگام- که در حوزه اقلیت‌های دینی در انگلستان و اروپا پژوهش می­‌کند، نتیجۀ پژوهش های خود را ارائه کرد.

22. گزارش تصویری جلسه رونمایی از «کتاب‌شناسی انتقادی جامعه‌شناسی تشیع»

    نشست علمی رونمایی از کتاب «کتاب‌شناسی انتقادی جامعه‌شناسی تشیع» با حضور اساتید جامعه‌شناسی دین، پژوهشگران گروه مطالعاتی جامعه‌شناسی تشیع و علاقمندان به این حوزه‌ی مطالعاتی بعدازظهر روز یکشنبه 31 اردیبهشت 1396 در دفتر انجمن جامعه‌شناسی ایران برگزار شد. در این نشست پس از ارائه گزارش مقدماتی در مورد روند تدوین کتابشناسی توسط سه تن از پژوهشگران گروه مطالعاتی (یاشار دارالشفاء، سمیه مومنی و هادی درویشی)، دکتر سراج‌زاده (رئیس انجمن جامعه‌شناسی ایران)، دکتر نجات حسینی (مدیر گروه دین انجمن جامعه‌شناسی) و آقای عمادالدین باقی به طرح نقدها و نظرات خود پرداختند. در ادامه دکتر سارا شریعتی، دکتر احمد شکرچی و برخی از اعضای گروه مطالعاتی و حاضران در نشست نیز به طرح نکات تکمیلی پرداختند. گزارش تصویری این نشست را در ادامه مشاهده می‌کنیم.

23. نشست علمی رونمایی از کتابشناسی انتقادی جامعه شناسی تشیع

    جلسه رونمایی از کتابشناسی انتقادی جامعه‌شناسی تشیع توسط انجمن جامعه‌شناسی ایران در روز 31 اردیبهشت 1396 از ساعت 15 الی 17 برگزار خواهد شد. در این جلسه دکتر سید حسین سراج زاده (رییس انجمن جامعه شناسی ایران)، دکتر محمود نجات حسینی (مدیر گروه دین انجمن جامعه شناسی ایران) و عماد الدین باقی (پژوهشگر و عضو گروه دین انجمن جامعه شناسی ایران) به همراه سارا شریعتی و دیگر مولفان کتاب به عنوان سخنران حضور خواهند داشت.

24. کتاب‌شناسی انتقادی جامعه‌شناسی تشیع در جمع پرفروش‌ترین‌ها

     به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) کتاب «جامعه‌شناسی تشیع» محصول فعالیت جمعی پنج‌ساله گروه مطالعاتی جامعه‌شناسی تشیع با راهبری علمی دکتر سارا شریعتی که از سوی انتشارات نگاه معاصر منتشر شده، جایگاه دوم فهرست پرفروش‌های حوزه علوم انسانی را به خود اختصاص داد. در این کتاب 97 اثر منتشر شده از زمان ورود صنعت چاپ به ایران تا کنون که با رویکرد اجتماعی به بررسی تشیع پرداخته‌اند، مورد نقد و تحلیل قرار گرفته است و مسائل اساسی برآمده از کتابشناسی آن حوزه خاص را بیان شده است.

25. جهان‌های شیعی در برابر هلال شیعی

    

    سارا شریعتی ـ شاید بتوان گفت که در زمینه مطالعات تشیع، دو تحول قابل‌توجه و تحلیل است: نخست توجه به آنچه «جهان‌های شیعی» نامیده شد (نام کتابی که سابرینا مروین با همکاری جمعی از پژوهشگران این حوزه انتشار داد)، در برابر اصطلاح «هلال شیعی» که صرفاً کاربرد سیاسی داشت و تصوری یکپارچه از این کشورها ارائه می‌داد. درحالی‌که «جهان شیعی» جهان‌های متکثری هستند که با تنوع تاریخی و فرهنگی شناخته می‌شوند و به یک مرکزیت واحد و یکپارچه‌ساز تقلیل نمی‌یابند.